Dziedziniec wstępny
czwartek, 30 sierpnia 2012 07:24

Dziedziniec wstępny Pałacu Branickich w Białymstoku (ok. 1736 r.) jest reprezentacyjną częścią białostockiej rezydencji, założoną podczas pierwszego etapu jej przebudowy.

Od dziedzińca honorowego oddzielony był niskim ogrodzeniem z bramą wjazdową, według projektu Jana Henryka Klemma (ok. 1738 r.). Wówczas to po raz pierwszy pojawiły się na nim fontanny. W połowie XVIII w. dziedzińce ponownie objęto pracami. W 1758 r. przeniesiono reprezentacyjną bramę wjazdową w miejsce jej obecnej lokalizacji, a zamiast niej – pomiędzy dziedzińcami ustawiono dwie monumentalne rzeźby dłuta Jana Chryzostoma Redlera przedstawiające Herkulesa walczącego ze smokiem i Herkulesa walczącego z hydrą. Po raz kolejny podjęto też próby zainstalowania na przeddziedzińcu fontann, gdyż poprzednie nie przetrwały.

Podczas podnoszenia założenia pałacowego ze zniszczeń II wojny światowej, wraz z zakładaniem ogrodu, nie przeprowadzono pogłębionych badań na terenie dziedzińca wstępnego, a uporządkowanie tego rozległego terenu (ok. 0,9 ha) ograniczono do wybetonowania alei dojazdowej oraz założenia trawników po jej obu stronach, a na ich obrzeżu rabat różanych.

Koncepcja rewaloryzacji pałacowych dziedzińców oparta została na rysunku Pierre’a Ricaud de Tirregaille’a, Widok na Pałac w Białymstoku od strony dziedzińców (1755-1756). Mimo iż jest on projektem architektonicznej wizji Jana Klemensa Branickiego, planowanej do zrealizowania w ramach prowadzonej modernizacji białostockiej rezydencji, to zlecone przez hetmana działania w tym zakresie zostały potwierdzone w trakcie prowadzonych badań archeologicznych (2000-2009). Odsłonięta warstwa z zaprawą wapienną miała prawdopodobnie charakter niwelacyjny, a warstwa z gruzem ceglanym mogła być rodzajem fundamentu pod przyszłą konstrukcję basenów. Dodatkowym śladem istnienia fontann mogą być odkryte relikty kamiennego kopca z metalową obejmą drewnianej rury oraz solidnego fundamentu (być może pod ciężką machinę do zasilania fontann?), stanowiącego obecnie część fundamentu południowego pawilonu d. studni w ogrodzeniu dziedzińca wstępnego, wzniesionego już po śmierci hetmana.

W latach 2009-2010 przeprowadzono prace rewaloryzacyjne na terenie dziedzińca. Rozpoczęto od  zmiany ukształtowania terenu, w celu utworzenia wgłębników, po obu stronach drogi dojazdowej do pałacu, w których ulokowano sadzawki-fontanny, zasilane z wybudowanej nieopodal przepompowni. Uzbrojono teren w niezbędną infrastrukturę techniczną. Przebudowano także, kolidujące z nową inwestycją, powojenne przyłącza i instalacje: elektryczną, wodociągową oraz kanalizację sanitarną i deszczową (Budpol Sp. z o.o.,  Białystok). Wykonano też nowe nawierzchnie kamienno-żwirowe. W ostatnim etapie prac odtworzony został historyczny układ zieleni. Nasadzono 58 lip holenderskich (Tilia europea) i założono 3 870 m2 trawników. Zainstalowano także współczesne udogodnienie - automatyczny system nawadniania zieleni (Park-M, Stary Sącz).